aha moment (n): an instant at which the solution to a problem becomes clear

Cocuklugumuz aslinda bu “Aha Moment” hikayeleri ile dolu sanirim. Archimedes’in hamamda suyun kaldirma kuvvetini bulusu sonra ortalikta Euraka! Euraka! diye dolasmasi. Newton’un basina dusen elma ya da Nash’in barda “game theory”‘yi bulmasi gibi. Her ne kadar bilimi daha eglenceli ve ilginc bir surec olarak gostermesi, insanlarin bilime tesvik edilmesi acisindan anlamli olsa da, bu hikayelerin azimsanamayacak yan etkileri oldugunu dusunuyorum.

Aslinda butun olay surec ve sonuc arasindaki dengesizlikle ilgili. Tum bu anlattigimiz aha! anlari bir surecin sonucu ve malesef bu surec oyle kisa bir surec de degil uzun calismalar hayal kirikliklari obsesyonlarla dolu. Neyse konumuza donersek tum bu hikayeleri ya da bilim tarihini incelerken sureci tamamiyla atlayip sonuca odaklanmamiz, beynimizde yanlis onyargilarin olusmasina neden oluyor. Bilim insanlarinin “yarticilik” veya “zeka” gibi dogustan gelen yetenekleri olduguna inaniyoruz. Kendimiz bilgiyi arama surecine girdigimizde ise, o sonuc odakli olusumuzun en buyuk yan etkisini yasiyoruz. Bir problemi cozmeye calistigimizda o aha! anini bekliyoruz, ve tabiki problem zorlastikca cozum daha da zorlasiyor. Ve iste o noktada tam surecin ortasinda tembellik icgudumuz bize en buyuk oyununu oynuyor, o aha! aninin gelmedigini ve gelemeyecegini dusunuyor. Hatta diyor ki beynimize sen bu problemi cozebilecek kadar “zeki”, “yetenekli” ya da “yaratici” degilsin. Ve biz de kolay olani secip birakiyoruz. Hem de belki de cozume cok ama cok yakinken. Tum bunlar yetmezmis gibi, egitim sistemimiz tamamiyla sonuc odakli ve sonuc odaklilik bilincaltimiza her gecen gun daha da fazla yetisiyor.

Aslinda tum bunlarin disinda bir nokta daha var, ve bence tum bu anlattiklarimin temelindeki nokta bu. Biz bazi seylere gereginden cok ama cok fazla deger veriyoruz. Egitim sistemindeki sinavlari fazla ciddiye aliyoruz. Ve daha da kotusu bazi kelimelere gereginden cok fazla anlam yuklemeye calisiyoruz. Ozellikle de “yaraticilik”, “liderlik”, “zeka” veya “yenilikcilik” gibi kelimelere. Ne gerek var bu kavramlari veya bu sinavlari bu kadar ciddiye almaya, aslinda ne gerek var ne olup olmadigimizi bu kadar ciddiye almaya. Mantikli olan ne yaptigini ciddiye almak degil mi aslinda ya da ne yasadigini. Ve hepsinden onemlisi hic bir kelimeye ne gereginden fazla anlam yuklemeye ne de ondan gereginden fazla sey beklemeye gerek var. Bir arkadasimin da dedigi gibi “Bu fistigin bize sundugundan fazlasini beklememek lazim bu fistiktan” Neyse fistik tek basina gitmez :p …..

Tam bir onyargi kirma/parcalama/yoketme makinasi gibiydi bu deney ve bana bir suru sey ogretti isin gercegi. Kendi guvenli alanimdan cikip hic bilmedigim bir alana girdim, cok fazla sebze tuketen biri degildim o yuzden bilmedigim bir alandi gercekten. Ilk olarak menulerde icinde et olmayan seyler oldugunu farkettim ku bu gercekten sok ediciydi. Icinde et olmayan pide bile varmis megersem :p Sonra vejeteryan yasanamayacagini dusnuyordum bu ulkede, ama megersem gayette hic sorun yasamadan yasanabiliyormus. Hatta ilginc bir sekilde hayat tarzim ciddi bir sekilde degisti bu deneyeden sonra. Artik, eskisi kadar et tuketmiyorum mesala, deneyin bittigi gun bile et yemedim, yemek istemedim. Ama ote yandan yemek yemek eskisinden daha fazla mutlu ediyor beni. Fizyolojik veya gastronomik sonuclarin disinda, sosyolojik deneyim cok daha anlamliydi aslinda benim icin :p

Are you confused, Me too, don’t worry. For the last couple of moths, I am obssessed with lots of ideas and being simple enough is one of them. If you spend some time on seeing the fact that world is simple, I think you will understand me. And. don’t worry a cure for an obsession is getting another one :p.

As a final remark in Turkish (I don’t know why the rest in english :p). “Bir seye bir yil sonra uzulmeyeceksen, simdi de uzulmeye degmez :p”

Neyse konumuz bu degil, gecen gun evde gecirecegim yaklasik 7 saatim (19:00-02:00 – evden cikamayacak kadar yorgundum ve genelde 2′den once uyuyamiyorum :p) vardi ve henuz son gunlerin eglencesi puzzle mobilyalarim da gelmedigi icin yapicak pek de bir seyim yoktu. Oncelikle Nokia vb. isler ile ilgili okunacak bir kac makale vardi, bari onlari okuyayim dedim. Dogal olarak Facebook, Mail, Twitter vb. distractionlar olmadan gecirilen 2 saatte tum bu makaleler okundu. Bekledigim gibi asiri verimliydim internetim olmadigi icin. Sasirmadim tabi bu duruma :p Sasiridigim kisima simdi geliyoruz. Kalan 5 saatte yapicak is olarak elimde bulunan is icin kullanabilecegim bir windows kodunu (c++ ama win.specific library’ler kullanilmis) linux’a port etmeyi sectim. Internetsiz kod yazmak oldum olasi kabus gibi gelmistir, hatta bir gun Siemens’de calisirken sirf internette sorun var diye isten erken cikip eve gittigimi bilirim. Neyse basladim, dogal olarak bir kac yerde takildim ama library’nin dokumantasyonu yetti o takilmalar icin. Taki c deki binary operatorler ile ilgili bir sorunla karsilasana kadar. Dedim yapicak bir sey yok acicaz o kalin ANSI-C Programming Language kitabini okuycaz binary operatorleri. Sonra baska bir sorun function pointerlarla ilgili yine ayni cozum ve 3 saatin sonunda is bitti. Normalde internetim olsa cok daha uzun sureceginden suphem yok, hele bitmesi bile mucize olurdu :p. Ve kalan 2 saatte ne zamandir ihmal ettigim bir kitabi okuyup bitirdin, yine hic bir bolunme olmadan.

Ve sonunda artik interneti calisirken dengeli kullanmaya karar verdim. Sadece is mailimi acik tutup, kalan herseyi kapatarak calismayi dusunuyorum. Ve cok daha onemlisi, internetten kolay bilgi yerine acip kitapdan okumak hem daha verimli bir cozum cunku cikacak diger hatalari da cozuyorsunuz ayni anda :p. Hem de tabiki asiri derecede ogretici.

Internetsiz birkac gunu deneyin derim, evet aci veriyor ama verimli de olabiliyor :p.

En cok mutlu oldugum aktivitelerden biri jonglorluk, zamanin nasil gectigini anlayamiyorum hic bir zaman. Hatta o kadar ciddi bir hobi oldu ki benim icin bu yaz sirf jonglorluk yapmak icin EJC(European Juggling Convention)a Munih’e gidiyorum. Onca yol, onca para sadece jonglorluk icin sacma geliyor coguna. Ama degil benim icin, hayatim boyunca yanimda olacak ve beni eglendirecek bir hobim oldugu icinde mutluyum. Anlamiyor cogu kisi ama sevdigim icin jonglorum sadece, sevdigim iste calistigim gibi, sevdigim kisilerle eglendigim gibi. Sevmiyorsam, eglenmiyorsam yapmiyorum arkadasim, ne kadar para verirse versinler, ne vaad ederse etsinler yapmiyorum iste :p.

Neyse konu bu degil, konu neden bilim insanlarinin, yada dogayi anlamak isteyenlerin jonglor olmasi gerektigi :p. Jonglorluk temelinde yatan 3 onemli prensip var benim gordugum. Biri objeleri havada tutmaniz gerek :p, ikincisi paylasim, ucuncusu de nasil yapicagini bilmek yapmaniza yetmez. Sanirim teori ve pratigin birbirinden en farkli oldugu yer jonglorluk. Haraketlerin anlatimi ve aciklamalari asiri derece de kolay, ama elinize aldiginizda her sey degisiyor. Teori pratikten hic olmadigi kadar farkli oluyor. Ayrica jonglor olmak icinde yapmaniz gereken iki sey var. Birincisi yeni seyler denemekten korkmamak, ikincisi sonsuza kadar “trial and error” dongusunu hizli ve yilmadan yapabilmek. Birincisi cesaret evet cok onemli, fizik cimlerinden yururken en azindan gelip bana bunu ogretsene demeniz gerek, ardindan kendi bedeninizle savasacak kadar cesur olmalisiniz, sol elinize sag elinizden farki olmadigini ogretmelisiniz mesala. Gelelim asil onemli kisma “trial and error”, her elinize aldiginiz yeni oyuncak ya da her yeni trick aslinda bir “trial” ve ilk denemede basarili olma sansiniz yok. Defalarca basarisiz olmak zorundasiniz, her basarisizlikta tekniginizi degistirip tekrar denemelisniz. Hatta eger sansli iseniz birakin o denediginiz seyi ogrenmeyi arada yanlislikla yeni trickler bile uretebilirsiniz.

Gelelim doga ve bilim kismina, aslinda bilimsel surec yada evrim’in de iki temel ilkesi var. Birincisi degisimden korkmamak ve cesur olmak ikincisi de “trial-error”. Bilimsel surec de aslinda zor ve cogu insanin cozmekten kokrtugu bir probleme cesur olarak yaklasmak ve “trial-error” dongusunu yilmadan uygulamaktan geciyor. Bu surecte bir sekilde hedefe ulasiyor ya da ulasamiyorsunuz ama yolda o “trial”lar sonuc veriyor. Ve hayal bile edemeyeceginiz seyler buluyorsunuz.

Yani diyorum ki eger egitim sistemimizi tasarlayanlar bu “trial-error” kavramini cozmus olsaydi eger her sinav bir “trial” olarak gorulecek ve ikinci-ucuncu sanslar verilecek “error”‘lar sabit kalmak yerine azalacakti. Ya da muhendislerimiz jonglor olsalardi, yenilikci olma cesaretini gosterecekler, hata yapmaktan korkmayacaklardi. Kisa surede calisan ve ordan burdan asirilmis teknolojilerle degil, ilk seferinde calismayan ama yenilikci teknolojilerle ugrasacaklardi.

Sonuc olarak, ya insanlara “trial-error”‘in doganin temel kanunu oldugunu ve sistemlerini onlara gore ayarlamalari gerektigini ogretin ya da onlarin jonglor olmalarini saglayin kendileri ogrensinler :p

Once kendi kisisel elestirilerim, I brain ODTU slogan olarak uzerine cok da dusunulmemis bir slogan, I think METU cok daha guzel olabilirdi. Ilk olarak brain verb anlami olarak http://www.merriam-webster.com/dictionary/brain cok alakasiz bir anlama sahip ve bu cumlede olmamis. Ayrica ODTU ingilizce bir cumlenin icinde olmamis, eger ODTU’yu bir marka yapacagiz METU kullanmayacagiz derseniz anlarim ama METU acilimi da kullanimda iken, ODTU olmamis.

Bunlarin disinda bence harika bir video olmus, her ne kadar ODTU yillardir tanitima ihtiyaci olmadigini dusunse de tanitima ihtiyaci vardir. Iyi bir universite olmak icin iyi bir ogrenci kitlesine ve de iyi olanaklara ihtiyaciniz var. Bunun icin de bu olanaklari saglayacak kurum ve kuruluslari ve de iyi ogrencilere ihtiyaciniz var. Ve son yillarda ODTU’nun cok iyi bir PR politikasi oldugunu dusunuyorum. Ayrica slogan da cok guzel olmus, biz dunyayi degistirebiliriz. Bunun uzerine saatlerce konusulabilir ama bence gerek yok, bence video yeterince anlatiyor.

Gelelim bu videoyu zirva olarak goren ODTU ogrencilerinin savlarina:
1 – Gunden gune bilimden kopan: Bilimden koptugunu iddia ettiginiz universite 2010 Times Higher Education University Rankings de ilk defa ilk 200′e girmistir. Bilkent ile birlikte, ki Bilkent’in siralamasi 112 olarak ODTU’nun ustunde olsa da, Research Quality metrikinde ODTU daha onde bulunmaktadir. Benim kisisel gozlemime gelirsek de, ODTU disindaki universiteler ya bilimsel olarak yetersiz durumdalar, yada ogrencilere bilimsel ozgurluk saglamayip sadece kole gibi calistirip iyi yayinlar yapmaktalar.
2 – Piyasaya yardiran/Teknokentteki sirketler vb.: Bir universite’nin akademik dunya disinda endustriyel dunyaya da hizmet etmesi gerektigini kimse inkar edemez. Zaten modern universite kavrami endustri devrimi ile tum dunyada degismistir. Endustriden kopuk bir universite bence asil zirvaliktir. Ote yandan su da bir gercek ki, ODTU’yu iyi bir dereceyle bitiren ogrenciler buyuk olcude akademik hayati secmektedir, bu bile ODTU’nun akademik hayati ne kadar desteklediginin bir gercegidir.
3 – Homofobik Yonetim: Sonuna kadar hak veriyorum bunun karsisinda durulmasina, ODTU yonetimi LGBTT’nin topluluk olmasini engelleyerek bir hata yapmistir ve bence bu durumun cozulmesi gerekiyor.
4 – OTK: Bu konu da cok bir sey soylemek istemiyorum, OTK secimi tamamiyla demokratik gerceklesmektedir, ve her ne kadar OTK baskani ile ben de mutlu olmasam da sonucta benim de katildigim bir secim sonucu secildi. Demokratik bir toplumun parcasi olarak, saygi duymak zorundayim.
5 – ODTU Yonetimi : Ve hepsinden onemlisi, asil ODTU’yu ODTU yonetiminden ibaret gormek gercek bir zirvaliktir. ODTU’yu ODTU yapan ogrencisidir, akademisyenidir ama yonetimi degildir. Yonetimi elestirmenize birsey demem. Hatta arkanizda da yer alirim, ama bana cikip ODTU ruhunu anlatan bir video uzerinden ODTU yonetimini elestirirseniz is degisir. Kusura bakmayin ama siz ODTU’yu sadece bir bina yigini ve isletme olarak goruyorsunuz.

Sonuc olarak ODTU’lu olmaktan hep gurur duydum hala da duyuyorum. Herseyin gulluk gulistanlik oldugunu iddia etmiyorum, olamaz da.

“EE 586 Artificial Intelligence” dersi projesi ile ugrasirken karsima cikan iki guzel kutuphane ile tanistirmak istiyorum seni sevgili okur :p. Biri Valgrind oburu GraphLabAPI. Valgrind aslinda tam bir can kurtarici ozellikle benim gibi multi dimensional-multi threaded-statistical uygulamalar yazmayi pek sevenler icin :p. Kutuphanein aslinda bunlarla hic bir ilgisi yok, bir error detector. Dynamic memory kullaniyorsaniz GDB ile beraber calisip, hangi satirda aldigin memory’yi geri vermedigini falan gayet guzel buluyor ve developer’in hayatini kurtariyor. Bununla yetmiyor, gidiyor multi-thread deadlock’larini ve mutex hatalarini da cikartiyor. Anlaycaganiz tam bir debugger dostu :p. GraphLabAPI ise graph kullanarak machine learning uygulamalari yazmak isteyenler icin, biraz kisitli gibi gozukuyor ama aslinda degil :p. Markov random fileld vb. straightforward uygulamlarini geciyorum ama temel mantik su, eger datani node ve edgelerden olusacak hale getirebiliyorsan, node ve edgelerdeki datayi update etme fonksiyonunu yazip multi-core calistirabiliyorsun hemde ekstra hicbir efor olmadan. Bizde Alternating Least Square kodunu bu kutuphaneyi kullanarak implement ettik.

Ozetle hersey yolunda sevgili okur, paylasicak cok sey birikti :p Yaz geldi, zamanim da var artik. Daha cok yazarim heralde artik…

Dark Matters from PHD Comics on Vimeo.

Peki yanlis yapmak cidden kotu bir sey mi?. Ya da yer cekimi gercekten uyulmak zorunda olunan bir kural mi?. Eger yanlis yaptigimi farketmezsem hala yanlis yapiyor olur muyum? Ya da yercekimini ogrenmek beni mutlu bir insan yapmasi gerekirken mutsuz mu yapiyor? Bu sorularin cevabini verebilirmiyim bilmiyorum, ama baska bir soru sorabilirim hem de evrene. Acaba doga yanlislarla mi yuruyor, yoksa dogrularla mi?. Dinozorlarin yok olmasi bir yanlislik ve hata sonucu degil miydi yani, yada evrim aslinda mutasyon’a (dna daki yanlisliklara :p) dayanmiyor mu?. Eger yanlislik duzene ve kurallara karsi olmaksa, son donemde arap dunyasinda yasananlarda mi yanlis? Sanirim yanlis fazlaca yanlis anlasilmis bir kavram :p, dogru ise fazlaca abartilmis. Belki dogrularin odullendirildigi bir sistemle yetisen bir nesil oldugumuz icin boyle yanlis bir sonuc ortaya cikti, dogru olmak konusunda o kadar takintiliyiz ki her sey yanlis oldu belki de. Ama eger doga da yanlissa, ne diyelim yanlis dogruymus megerse :p.